«ΑΛΛΟ ΠΑΙΔΕΙΑ…. ΚΑΙ ΑΛΛΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ….»

Του Ηλία Καραμάνου, Αντιδημάρχου Προγραμματισμού, Οικονομικών, Κοινωνικής Πολιτικής, Παιδείας και Πολιτισμού δήμου Φαρκαδόνας

«Αφορμή της προσέγγισης που ακολουθεί ένα ατυχές κατά τη γνώμη μου περιστατικό των τελευταίων ημερών, από το οποίο προκύπτει πως υπάρχει μια σύγχυση μεταξύ δυο σημαντικών εννοιών,  όπως  η  ΠΑΙΔΕΙΑ   και η  ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ.

Θα προσπαθήσω, όσο γίνεται και όσο μου επιτρέπουν τα 27 χρόνια συμμετοχής και προσφοράς μου στην εκπαίδευση, να προσεγγίσω τις δυο έννοιες με το πιο απλό τρόπο.

H εκπαίδευση είναι ένας  τρόπος για να αποκτήσεις συγκεκριμένες γνώσεις, ορισμένου φάσματος που τις περισσότερες φορές είναι εξειδικευμένες και στερούνται ευρύτητας και βάθους και ο άμεσος εκφραστής τους κυρίως είναι τα προγράμματα σπουδών και εκπαίδευσης του υπουργείου.

Η διαρκής σύγχυση που υπάρχει μεταξύ των δυο εννοιών στην χώρα μας  είναι εμφανέστατη. Την  παιδεία την ταυτίζουμε με την εκπαίδευση ενώ, ειδικά στην εποχή μας, δεν θα ήταν υπερβολή,  αν λέγαμε ότι οι δύο έννοιες είναι  πιο πολύ αντίπαλες  μεταξύ τους παρά σύμμαχοι. Που κανονικά, θα έπρεπε, η εκπαίδευση να είναι ο πιο έμπιστος και ικανός  βοηθός  της παιδείας. Θα έπρεπε να είναι συνοδοιπόρος της παιδείας.

     Αντί αυτού όμως βλέπουμε την εκπαίδευση να προσπαθεί να γίνει το απόλυτο «αφεντικό», προσπαθεί να είναι αυθύπαρκτη και αυτάρκης, ενώ έχει εκτοπίσει ή σχεδόν εκτοπίσει την παιδεία στο παρασκήνιο.

Το μόνο που δε θα μπορούσε να περάσει από το μυαλό μου πριν από  27 χρόνια, όταν ξεκινούσα την καριέρα μου στην εκπαίδευση, είναι το γεγονός ότι η παιδεία και η εκπαίδευση θα μπορούσαν να βρεθούν αντίπαλες στην ίδια διελκυστίνδα.  Παρόλα αυτά όμως παραμένω μάχιμος και ενεργός εκπαιδευτικός, πιστεύοντας πως η εκπαίδευση δεν είναι αυτοσκοπός.

Βασικό μέλημα της εκπαίδευσης είναι να παρέχει τα απαραίτητα εφόδια και να αναπτύσσει τρόπους ή να εφευρίσκει τεχνικές, έχοντας σαν κύριο στόχο της την επαγγελματική αποκατάσταση ενός μαθητή, μιας μαθήτριας.   Αυτό που προσφέρει σήμερα το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα σε κάθε βαθμίδα του, είναι μια γνώση που έχει κατακερματιστεί και που κάνει το μαθητή απλά ένα άριστα εκπαιδευμένο τεχνίτη, στερώντας του τη κριτική σκέψη, τη δημιουργική φαντασία, την ελεύθερη βούληση.

Και αυτό συμβαίνει γιατί το εκπαιδευτικό μας σύστημα στη προσπάθειά του να υπηρετήσει  την εκπαίδευση θυσίασε την παιδεία με αποτέλεσμα   να  στερείται των αγαθών της παιδείας.  Και κατά συνέπεια αντί το σχολείο να είναι ο ναός της παιδείας, εκπαιδεύει τα παιδιά στο να αναζητούν και να ψάχνουν μια «μηχανή» ή ένα «εργαλείο» (π.χ. πτυχίο) που θα τους αποφέρει κάποια στιγμή τα απαραίτητα για την επιβίωσή τους.

Με την εμφάνιση της οικονομικής κρίσης, που θεωρώ πως είναι περισσότερο κρίση αξιών και θεσμών, ήρθε ο υποβιβασμός κάθε πολιτιστικού προϊόντος μαζί και κάθε μορφής τέχνης από «αξίες» σε απλό «εμπόρευμα». Και ακολουθεί η εκπαίδευση, αφού η αγορά έχει ανάγκη κυρίως από «χέρια» και «εργαλεία» και όχι από «μυαλά».  Όμως, το τι ενδιαφέρει την αγορά δεν έχει καμία σχέση με την παιδεία, η οποία ακουμπάει μόνο ανθρώπινες ψυχές που είναι πολύ πιο σύνθετες από τις «κοινές μηχανές».

Εκείνο που πρεσβεύει και υπηρετεί η εκπαίδευση είναι επιφανειακό, εξωτερικό, ορθολογιστικό. Τα κίνητρά της είναι η ανταμοιβή, το κέρδος, ο ανταγωνισμός, αφού από την πρώτη τάξη του σχολείου μέχρι να ολοκληρώσει  κάποιος τις σπουδές του,  υπάρχει ως βασικό εργαλείο αξιολόγησης και ανταμοιβής ο βαθμός.

Αντίθετα εκείνο που πρεσβεύει και υπηρετεί η παιδεία είναι κάτι πιο βαθύ, εσωτερικό, ανώτερο. Επιδιώκει τη διαρκή βελτίωση του εαυτού μας χωρίς ανταμοιβές, σπρώχνει τον άνθρωπο σε διαρκή αγώνα βελτίωσης του ίδιου αλλά και των συνανθρώπων του, προτείνοντάς του να πορεύεται με τον συνάνθρωπό του χωρίς να του κλέβει τα βήματά του.

   Και ενώ η εκπαίδευση νοιάζεται πρώτα για το «εγώ», για τη πραγματική παιδεία προέχει το «εμείς».  Η εκπαίδευση οραματίζεται τη πρωτιά, ενώ η παιδεία διαπνέεται από τη λογική της μετριοφροσύνης.  Τι πιο σοφό από το γνωστό απόφθεγμα του Σωκράτη: «Εν οίδα ότι ουδέν οίδα.»

Η εκπαίδευση έχει ανάγκη από στοιχεία αποδεικτικά για να μπορεί πείσει και να μπορεί να μετρηθεί. Για αυτό το λόγο έχει την ανάγκη των βαθμών, των εξετάσεων, των αριστείων, των πτυχίων, των μεταπτυχιακών.  Απεναντίας ο ορίζοντας της παιδείας είναι τόσο απλωμένος που δεν υπάρχει τρόπος να τον μετρήσεις, ούτε φυσικά χρειάζεται και πάνω από όλα δεν καλουπώνεται.

   Κάπου το διάβασα:  «Η παιδεία κάνει το λαό εύκολο να οδηγηθεί, αλλά δύσκολο να εξαπατηθεί, εύκολο να κυβερνηθεί, αλλά αδύνατο να υποδουλωθεί».

Και στο μυαλό μου έρχεται αυτόματα η σκέψη,  για ποιο  λόγο άραγε είχαμε πριν μερικά χρόνια στροφή μεγάλης μερίδας νέων προς τον ακροδεξιό χώρο. Θεωρώ πως αυτή η επιλογή δείχνει ένα πολύ μεγάλο έλλειμμα παιδείας. Και είναι λογικό, αφού όταν εκπαιδεύεις ένα νέο πιέζοντάς τον μόνο και μόνο για να αποκατασταθεί επαγγελματικά και το σύστημα τον απογοητεύει, κάποια στιγμή νοιώθει απατημένος και απογοητευμένος. Και ελλείψει παιδείας στρέφεται σε δυναμικές αντιδράσεις και χωρίς καμία πολιτική ζύμωση, μόνο με τιμωριτική διάθεση, βρίσκεται στο κέντρο των πολιτικών εξελίξεων.

Η εκπαίδευση έχει μια στατικότητα και θα ολοκληρωθεί μέσα σε ορισμένο χρονικό διάστημα, ενώ μόλις ο στόχος ολοκληρωθεί δεν υπάρχει λόγος συνέχισης. Δεν το συναντάς όμως αυτό στην παιδεία που είναι δυναμική,  αέναη, ανεξάντλητη μη έχοντας ανάγκη από χαρτιά, πτυχία, επαίνους. Αν η εκπαίδευση αρκείται στη στείρα γνώση, η παιδεία πορεύεται προς την ψυχική, συναισθηματική και πολιτική ολοκλήρωση του ανθρώπου.

Το πλαίσιο λειτουργίας της εκπαίδευσης είναι εντεταλμένο και το καθορίζει κάθε φορά ένα υπουργείο και μια κυβέρνηση στοχεύοντας στη διαμόρφωση υπάκουων συνειδήσεων που ποτέ δε θα τολμήσουν να τους αμφισβητήσουν, ακόμα και όταν αυτοί καταχραστούν ή αυθαιρετήσουν.   Σε αντίθεση με τα παραπάνω η παιδεία είναι ότι πιο ελεύθερο υπάρχει, δεν εξουσιάζεται, δεν πειθαρχεί σε εντολές, ενώ αποτελεί την εγγύηση απέναντι στην αυθαιρεσία και στην καταπάτηση της ελευθερίας. Και υπάρχουν πλείστες περιπτώσεις ανά τον κόσμο, που η ίδια η εκπαίδευση χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο κάλυψης ανομιών.

Την εκπαίδευση την παρέχουν συγκεκριμένοι φορείς, όπως σχολεία και εκπαιδευτικοί, ενώ την παιδεία τη βρίσκεις παντού, πέρα από το σχολείο. Είναι καθημερινή έκφραση, είναι στάση ζωής, τη βρίσκεις στην οικογένεια, στην παρέα, σε μια καλή συζήτηση, σε ένα βιβλίο, σε ένα Φεστιβάλ Παιδείας, σε ένα θέατρο, σε μια ταινία, παντού. Και φυσικά είναι κάτι που δεν διδάσκεται, αλλά μόνο καλλιεργείται.

 Λέει  ο  Όσκαρ  Ουάιλντ: «Η παιδεία είναι πολύ σπουδαίο πράγμα. Καλό είναι όμως να θυμόμαστε πότε – πότε πως τα πράγματα που αξίζει να ξέρει κανείς δε διδάσκονται».

Και δεν πρέπει να μας ξεχνάμε πως η παιδεία υπηρετεί τις ανώτερες αξίες της δημοκρατίας, της ελευθερίας της ηθικής. Η εκπαίδευση είναι ένα δυνατό όπλο, που κυρίαρχο ρόλο παίζει πάντα το χέρι που το κρατάει και ποιον σημαδεύει. Σκεφτείτε λοιπόν τι θα μπορούσε να είναι και που θα μπορούσε να οδηγήσει μια εκπαίδευση χωρίς παιδεία.

Ίσως μακροσκελής η προσέγγιση, αλλά είναι απλές σκέψεις γύρω από την Εκπαίδευση και την Παιδεία,  που θεωρώ πως κάποιοι από μας εμάς τις έχουμε ακόμη μπερδεμένες στο μυαλό μας.»

5 Σχόλια

  1. εκπαιδευτικός με παιδεία
    18/06/2017 at 17:25

    Λυπάμαι πολύ κ. αντιδήμαρχε, αλλά προφανώς αγνοείται ότι η εκπαίδευση δεν στερείται παιδείας κ ευτυχώς υπάρχουν πάρα πολλοί εκπαιδευτικοί που ακολουθούν τα προγράμματα του υπουγειου, παρέχοντας παιδεία κ εκπαίδευση. Όπως είπε ο Παουλο Φρειρε (βραζιλιανος παιδαγωγος) η εκπαίδευση είναι μια πράξη αγαπης, επομένως θάρρους. Οπότε δεν φοβάται την αντιπαράθεση, τη δημιουργική συζητηση, το διάλογο, την ανάλυση της πραγματικότητας, αλλιώς θα καταλήξει σε παρωδία! Εσείς τι φοβάστε κ προβαίνετε σε τέτοιες δηλώσεις;

  2. Βαρβαρα.
    18/06/2017 at 19:16

    Σε ένα από τα πολλά δημοσιευματα σας μας τονισες ότι αιρετος σημαινει λειτουργημα και όχι επάγγελμα. Τώρα μας λέτε άλλο παιδεία και άλλο εκπαίδευση .Λυπάμαι που βάζετε στο στόχαστρο τα παιδιά μας και τους εκπαιδευτικους που κάνουν λειτουργημα και όχι επάγγελμα σε αντίθετα με κάποιους που κάνουν κολοτουμπες .
    Λυπάμαι……..

  3. Ο αγραμματος. ......
    18/06/2017 at 20:15

    Σήμερα το πρωί σε κάποια πλατεία ενός χωριού πινοντας το καφεδάκι μου σε έντονη συζήτηση ερωτηθει το ερώτημα ποιος ειναί ο δήμαρχος και ποιος κάνει κουμάντο. Με τα πολλά και με φωνές βγήκε το συμπέρασμα ότι δήμαρχος είναι ο αντιδημαρχος κ……. γιατί είναι του πανεπιστημίου ενώ ο δήμαρχος ο σημερινός είναι του δημοτικού και τον κάνει ότι θέλει ο μορφώνενος τον αγραμματο .Αρα δίκαιος ο σημερινός δήμαρχος είναι για τα πανηγύρια. Γι αυτό βλέπουμε τόσα πανηγύρια και μπλουγουρια.Καλή μας ορεξη

  4. Ο ΜΑΘΗΤΗΣ
    18/06/2017 at 23:42

    Τα βάλατε όλοι με τον πιο μορφωμένο και αξιοζήλευτο δημοτικό σύμβουλο της Φαρκαδόνας. Πραγματικά είναι άξιος συγχαρητήριων για την μέχρι τώρα συνεισφορά στο Δήμο Φαρκαδόνας. Είναι μακράν ο καλύτερος γι’ αυτό και τον επέλεξε και ο Θανάσης Μεριβάκης, ως άνθρωπο της εμπιστοσύνης του. Όλα τα υπόλοιπα που γράφετε είναι πικρόχολη κριτική και λόγια μίσους και ζήλειας. Αντιδήμαρχε μου, μην ακούς κανένα. Συνέχισε να είσαι τόσο αληθινός, όπως είσαι χρόνια τώρα από τα χρόνια που μας δίδασκες και μας έμαθες γράμματα, και τι πάει να πει Παιδεία. Μην ακούς κανένα, δίδαξες τους τι πάει να πει Αυτοδιοιήκη και άνοιξε πανιά για το 2019, όταν θα κάνεις πράξη το όνειρό σου να κουμαντάρεις το Δήμο Φαρκαδόνας, που τόσο αγαπάς. Το 2019 που θα είσαι ο αυριανός δήμαρχος, που τόσα χρόνια ποθείς θα τους βάλεις όλους στη θέση τους.
    Ο μαθητής σου.

  5. Αρετή Νικολαΐδου
    19/06/2017 at 07:26

    Δε θίξατε το σπουδαιότερο όλων: Πρόσφατα ο Συνήγορος του Παιδιού μετά από έρευνά του κατέληξε στο εξής συντριπτικό συμπέρασμα: πως το παιχνίδι χάθηκε εξαιτίας της διάστασης μεταξύ λόγων και έργων ημών των ενηλίκων. Άρα, αγαπητέ κύριε, μήπως να περιορίσουμε τα λόγια και να προσέξουμε το παράδειγμα ημών των ιδίων; Γιατί τα παιδιά δεν ακούν μόνο τι λέμε, αλλά περισσότερο βλέπουν το τι κάνουμε, οπότε…