Ευωδίασε παράδοση στο Γενικό Λύκειο Φαρκαδόνας

Μαθητές της Β΄ τάξης του γενικού λυκείου Φαρκαδόνας στο πλαίσιο υλοποίησης «Προγράμματος Σχολικών Δραστηριοτήτων» είχαν τη χαρά και την εμπειρία να συμμετέχουν στην πειραματική και ερευνητική διαδικασία παρασκευής σαπουνιού

Η παράδοση τους ενέπνευσε και πραγματικά η δημιουργία τους άφησε τις καλύτερες των εντυπώσεων. Μαθητές της Β΄ τάξης του γενικού λυκείου Φαρκαδόνας στο πλαίσιο υλοποίησης «Προγράμματος Σχολικών Δραστηριοτήτων» είχαν τη χαρά και την εμπειρία να συμμετέχουν στην πειραματική και ερευνητική διαδικασία παρασκευής σαπουνιού, όπως δηλώνει και ο τίτλος του προγράμματος.

Με κυρίαρχο μότο «Παρασκευή σαπουνιού: όταν η παράδοση εμπνέει, οι μαθητές δημιουργούν», οι μαθητές συμμετείχαν στην δράση, έχοντας την ευκαιρία να εμπλουτίσουν τις γνώσεις τους να καλλιεργήσουν μαθησιακές δεξιότητες και κυρίως να βιώσουν τη χαρά της συνεργασίας και της ομαδικότητας. Αναζητήσαν πληροφορίες για την ιστορία του σαπουνιού, συνέλεξαν δεδομένα που αφορούν τις παραδοσιακές συνταγές, συνομιλήσαν με ανθρώπους που τα παρασκευάζουν χειροποίητα και τέλος παρασκεύασαν τα δικά τους σαπούνια στο εργαστήριο χημείας του σχολείου τους.

Η ιστορία του σαπουνιού ανάγεται στα βάθη των αιώνων. Η πρώτη παρασκευή καταγράφεται στην αρχαία Βαβυλώνα, το 2800 π.χ. Στην περιοχή της Μεσοποταμίας εφευρίσκεται η βασική μέθοδος σαπωνοποίησης: έλαιο κασσίας βρασμένο με στάχτη και νερό. Στην αρχαία Ελλάδα, οι στάχτες σκληρού ξύλου (μια πρώιμη πηγή αλκαλίων), καθώς αναμειγνύονται με νερό και ζωικά λίπη, δημιουργούν μια άλλη εκδοχή σαπουνιού, το οποίο πρωτοαναφέρει και η Σαπφώ στα ποιήματά της. Μάλιστα σύμφωνα με τον μύθο, το μείγμα αυτό προέκυψε όταν παρασύρθηκαν από την βροχή στάχτες ζώων που αποτεφρώθηκαν σε θυσίες. Οι Άραβες χημικοί, από την πλευρά τους, χρησιμοποίησαν μίγμα φυτικών ελαίων (ελαιόλαδο), αρωματικών ελαίων (δαφνέλαιο ή έλαιο θυμαριού) και ποτάσα. Τέλος, από το 600 μ.Χ. η βασική συνταγή του φυσικού σαπουνιού ελαιολάδου παραμένει σχεδόν αναλλοίωτη.

Πράγματι, τα βασικά συστατικά αυτής της πατροπαράδοτης συνταγής χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα, όπως μας το επιβεβαίωσαν και δύο συντοπίτες που εδώ και αρκετά χρόνια παρασκευάζουν χειροποίητο σαπούνι. Στο πλαίσιο του προγράμματος, λοιπόν, οι μαθητές είχαν τη χαρά να συνομιλήσουν με την κα Τσιούφη Βασιλική και να επικοινωνήσουν διαδικτυακά με τον κ. Σπυρίδη Ιωάννη, οι οποίοι παρασκευάζουν με τον παραδοσιακό τρόπο τα σαπούνια τους. Αποφεύγουν να χρησιμοποιούν τυποποιημένα σαπούνια, διότι περιέχουν χημικές ουσίες, ενώ στο οικογενειακό τους περιβάλλον προτιμούν το αγνό, καθαρό προϊόν που παρασκευάζουν. Η διατήρηση της παράδοσης των παλαιότερων αλλά και η επιθυμίας τους για φυσικά προϊόντα ήταν, συνεπώς, τα βασικότερα κίνητρα που τους οδήγησαν σε αυτή την τέχνη.

Σύμφωνα με τα «μυστικά» της, η πρώτη ύλη που χρησιμοποιούν είναι το ελαιόλαδο. Συγκεκριμένα η «ζούρα του λαδιού», σε αντίθεση με το παρελθόν, που χρησιμοποιούνταν η «λίπα» από τα γουρούνια, μιας και το ελαιόλαδο ήταν ακριβό και πολύτιμο. Από το εμπόριο προμηθεύονται την καυστική σόδα, ενώ αποφεύγουν τις χρωστικές ουσίες και τα αρώματα. Μοναδικές εξαιρέσεις η κανέλα ή το γάλα γαϊδούρας, προκειμένου το τελικό προϊόν να αποκτήσει ευεργετικές ιδιότητες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε ο τρόπος παρασκευής ποτάσας στο παρελθόν, εξαιτίας της έλλειψης καυστικής σόδας, όπως μας τον περιέγραψε ο κ. Σπυρίδης. Πρώτα έκαιγαν αγνά και καθαρά ξύλα, στη συνέχεια έπαιρναν τη στάχτη τους, την κοσκίνιζαν και την διέλυαν σε νερό. Στο τέλος παραλάμβαναν το υπερκείμενο υγρό, που ήταν η ποτάσα.

Όλη αυτή η θεωρητική ενασχόληση απόκτησε και πρακτική εφαρμογή, όταν μεταφερθήκαμε στο εργαστήριο χημείας του σχολείου. Ανάμεσα σε δοκιμαστικούς σωλήνες, ζυγαριές ακριβείας και καταμετρητές θερμοκρασίας επιχειρήσαμε να αναβιώσουμε τα μυστικά της παράδοσης χρησιμοποιώντας επιστημονικά δεδομένα και μεθόδους. Στηριζόμενοι στην παραδοσιακή συνταγή του κ. Σπυρίδη, στις «έξυπνες» συμβουλές της κα Τσιούφη αλλά και στις απαραίτητες γνώσεις χημείας, παρασκεύασαν και τα δικά τους σαπούνια ελαιολάδου! Οι προσωπικές τους προτιμήσεις σε αιθέρια έλαια, χρώματα ή αρώματα προσέδωσαν στα χειροποίητα σαπούνια τους μια ποικιλία ιδιοτήτων. Ταυτόχρονα, επιμελήθηκαν το σχήμα τους με τη βοήθεια διαφόρων καλουπιών, ενώ από τις πιο ευχάριστες στιγμές ήταν διακόσμησή τους με αποξηραμένα άνθη.

Η εμπειρία αυτή, λοιπόν, εκτός από πλήθος γνώσεων και ρόλων που αφομοίωσαν βιωματικά, ήταν μια ευκαιρία να γνωρίσουν ορισμένα λαογραφικά στοιχεία του πολιτισμού τους, να αναβιώσουν ξεχασμένες πτυχές της παράδοσης και να αποκτήσουν οικολογική συνείδηση παρασκευάζοντας προϊόντα με φυσικά υλικά και φιλικά στο περιβάλλον. Και το κυριότερο όλων, ήρθαν σε πνευματική επαφή τόσο με τους συμμαθητές όσο και με τους εκπαιδευτικούς, κάτι το οποίο στερήθηκαν τον τελευταίο χρόνο λόγω της δυσχερούς πανδημίας που βιώνουμε.

Για όλη αυτή την προσπάθεια ευχαριστούν θερμά τις υπεύθυνες καθηγήτριες του Προγράμματος, την κα Κομματά, την κα Βανακάρα,, την κα Χήρα για την βοήθεια και την καθοδήγησή τους, καθώς και τον κ. Χατζηθωμά, υπεύθυνο του εργαστηρίου Πληροφορικής, για την τεχνική υποστήριξη.


Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *