“Πάλι σε πρόγραμμα”

(Από την εφημερίδα Αναγνώστης, 02-09-2020)

Επιστρέψαμε από τις διακοπές του καλοκαιριού, και τόσο οι μεγάλοι, όσο και τα παιδιά είμαστε όλοι εκτός ρυθμού. Ξεκουραστήκαμε, χαλαρώσαμε και τώρα έρχεται η ανεμελιά του καλοκαιριού να αντικατασταθεί από το πρόγραμμα και τη ρουτίνα του χειμώνα. Πλησιάζει ξανά η ώρα που θα ακουστεί το κουδούνι του σχολείου, το πρωινό ξυπνητήρι, το άγχος του να ξυπνήσουμε για να τα προλάβουμε όλα. Το πιο δύσκολο, όμως, είναι η ομαλή επιστροφή των παιδιών στους ρυθμούς του σχολείου. Εκεί που ήταν ξέγνοιαστα, ξενυχτούσαν, έπαιζαν με τις ώρες στην παραλία ανέμελα και έκαναν διατροφικές ατασθαλίες, τώρα πρέπει σιγά-σιγά να ετοιμαστούν και να μπουν σε πρόγραμμα (Σεϊτανίδου, Η., 2019). Σίγουρα η προσαρμογή για όλους πρέπει να γίνει σταδιακά και ομαλά, και οι κανόνες και το πρόγραμμα να επιβάλλονται φυσικά και αβίαστα.

Πώς θα βοηθήσετε τα παιδιά σας να εξελιχθούν, να αγαπήσουν το διάβασμα και να είναι πιο υπεύθυνα;

Η οικογένεια είναι το μικροσύστημα που επηρεάζει περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον παράγοντα τη σχολική επίδοση, αλλά και τη συμπεριφορά του παιδιού.

Δοκιμάστε τις παρακάτω συμβουλές για να κάνετε αυτό το σχολικό έτος ακόμη καλύτερο:

1. Να υπάρχει πρόγραμμα – ρουτίνα, και όρια

Μετά το μεσημεριανό φαγητό είναι η ιδανική ώρα για διάβασμα. Τότε τα παιδιά έχουν ακόμη πολλή ενέργεια, είναι συγκεντρωμένα. Καλό θα ήταν να μπει ένα σωστά δομημένο πρόγραμμα, ώστε μέχρι τις 6-7μ.μ. το παιδί να έχει τελειώσει το διάβασμα, ώστε να ξεκινήσουν οι εξωσχολικές δραστηριότητες.Όχι το διάβασμα μέχρι αργά. Μειωμένες ώρες ύπνου, συνεπάγονται εύκολη κούραση και έλλειψη συγκέντρωσης.

Σε έρευνα που έγινε από τους Γιαβρίμη Παναγιώτη και την Καπετάνιου Ασπασία (2016), σχετικά με τη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν τα σχολικά αποτελέσματα, οι συνεντευξιαζόμενοι ανέφεραν:

…..Υπήρχανε κάποιοι κανόνες στο σπίτι όπως θεωρώ σε όλες τις οργανωμένες οικογένειες εκείνης της εποχής που κάποια πράγματα έπρεπε να τηρούνται… Είπα προηγουμένως ότι ο στόχος των γονιών είναι να είμαστε καλοί άνθρωποι στην κοινωνία… Αν κινούμασταν σε τέτοια πλαίσια, δεν υπήρχε κανένα θέμα. Από εκεί και πέρα, άμα γινότανε κάτι άλλο υπήρχε και η επίπληξη, υπήρχε και η συζήτηση, υπήρχανε όλα. Αλλά ήτανε ξεκάθαρο, από την αρχή σε όλους μας, τα όρια.

Από έρευνα που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια προγράμματος Αγωγής Υγείας που έγινε στο 2ο Γυμνάσιο Έδεσσας κατά το σχολικό έτος 2005-06, από τους ερωτηθέντες ζητήθηκε να γράψουν «μία ή περισσότερες δικές τους προτάσεις για να βελτιωθεί το κλίμα στις σχέσεις γονιών και παιδιών». Οι πιο συχνά διατυπωμένες προτάσεις ήταν:

«Οι γονείς να θέτουν όρια στις επιθυμίες των παιδιών γιατί τα βοηθάει να μη γίνουν κακομαθημένα και να μάθουν να ζουν με τα απαραίτητα και όχι με πλεονασμούς»

• «Οι γονείς να καθορίσουν κανόνες ύστερα από διάλογο και λαμβάνοντας υπόψη τις επιθυμίες των παιδιών».

• «Τα παιδιά να μη ζητούν πολλά από τους γονείς και να μην κάνουν ό,τι θέλουν»

2. Μη χρησιμοποιείτε πληθυντικό

«Γιωργάκη τι πήραμε στην ορθογραφία;», αλλά «τι πήρες στην ορθογραφία, τα πήγες καλά;»  εκείνος έγραψε μόνος του την ορθογραφία στην τάξη. Όταν χρησιμοποιείται πληθυντικός σε ό,τι αφορά το σχολείο, δίνεται στο παιδί υποσυνείδητα η εντύπωση ότι είναι συλλογική η ευθύνη και η προσπάθεια, και όχι ατομική. Να είστε δίπλα τους, να είστέ υποστηρικτικοί, να το συντροφεύετε στο διάβασμα και στις απορίες του, αλλά, να μη λύνετε τις ασκήσεις του. Η μητέρα κάνει τις δικές της δουλειές κι όταν το παιδί έχει απορίες και τη ρωτάει, τότε απαντάει. Έτσι το παιδί οδηγείται σε αναστοχασμό και αναδόμηση των γνώσεών του.

3. Απολαύστε υγιεινά γεύματα μαζί

Χρειάζεστε ακόμα ένα λόγο για να μαζευτείτε γύρω από το τραπέζι; Τα οικογενειακά γεύματα έχει αποδειχθεί ότι ενισχύουν τις γλωσσικές δεξιότητες των παιδιών, μειώνουν το άγχος τους και επίσης βελτιώνουν τις πιθανότητες να τρώνε πιο υγιεινά. Επιπλέον, έρευνες δείχνουν ότι η κατανάλωση υγιεινής τροφής μπορεί να επηρεάσει θετικά τη διάθεσή μας, καθώς βοηθά στην παραγωγή των νευροδιαβιβαστών “νιώθω -καλά”, όπως η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη. Την επόμενη φορά που θα πάτε στο μανάβη σας, αγοράστε θρεπτικά τρόφιμα, όπως πράσινα λαχανικά, φασόλια, δημητριακά ολικής αλέσεως, φρούτα και αυγά, και σερβίρετε ένα γεύμα γεμάτο φαντασία, που θα προσφέρει υγεία και ευεξία. «Νους υγιής εν σώματι υγιεί», δηλαδή σωστή διατροφή, απαραίτητες βιταμίνες κ θρεπτικά συστατικά, ώστε το παιδί σας να έχει υψηλή απόδοση στο διάβασμα.

4. Καλλιεργείστε την οικογενειακή συνοχή

Έρευνες έχουν δείξει ότι τα «λειτουργικά χαρακτηριστικά» της οικογένειας, όπως η επικοινωνία, το συναισθηματικό δέσιμο, η αλληλοϋποστήριξη, οι σχέσεις αγάπης, φροντίδας, ευθύνης, εμπιστοσύνης και γενικότερα η αρμονική οικογενειακή ζωή, συμβάλλουν σε μια καλύτερη σχολική επίδοση (Νικολάου, 2009). Η Banks (2006) θεωρεί ότι η σχολική επίδοση συνδέεται με τον οικογενειακό τρόπο ζωής, ενώ σύμφωνα με τους Blackledge και Hunt (2004) η εναρμόνιση του μαθητή με τους σχολικούς στόχους εξαρτάται περισσότερο από την κουλτούρα της οικογένειας και λιγότερο από την ομάδα των συμμαθητών του. Ακόμη, οι παιδαγωγικές πρακτικές της οικογένειας, που περιλαμβάνουν και τη σχέση του ζευγαριού, φαίνεται να συμβάλλουν στη σχολική επίδοση του παιδιού. Οι οικογένειες που επιλύουν επιτυχώς τα προβλήματά τους μέσω της επικοινωνίας διδάσκουν στα παιδιά τρόπους συμπεριφοράς και πρότυπα για ανάλογες περιστάσεις εκτός οικογενειακού πλαισίου. Μία από τις βασικές δεξιότητες επικοινωνίας που πρέπει να κατακτηθεί από ένα ζευγάρι είναι η διαχείριση του θυμού και των αρνητικών συναισθημάτων. Η σωστή και ειλικρινής επικοινωνία  μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της συχνότητας και της έντασης των συγκρούσεων στο οικογενειακό περιβάλλον, όπως και στην καλύτερη διευθέτησή τους. Ο τρόπος που οι γονείς επιλύουν τις συγκρούσεις αναπαράγεται από τα παιδιά. Μην ξεχνάτε πως ο απώτερος στόχος δεν είναι ποιος θα επικρατήσει, αλλά η γαλήνη στην οικογένεια. Ξεκινήστε με ένα χαμόγελο. Η αξία σας κρίνεται από τα προβλήματα που επιλύετε και όχι από αυτά που δημιουργείτε (Παπάνης Ευστρ., 2013, Ο θαμπωμένος καθρέφτης του εαυτού μας).

5. Ενισχύστε την αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση του παιδιού σας

Μη συγκρίνετε το παιδί σας με άλλα παιδιά. Η μόνη σύγκριση που μπορεί να γίνει είναι με τον προηγούμενο εαυτό του. Για παράδειγμα: «τα γράμματά σου είναι καλύτερα από χθες. Βελτιώθηκες». Δείξτε του αρκετή αγάπη σεβασμό, και αναγνώριση και επιτρέψτε του να εκφράζει ελεύθερα και χωρίς ενοχές τη γνώμη του. Αναλογιστείτε ποια συναισθήματα κρύβονται πίσω από όσα φανερά λέγονται. Αποφύγετε το σαρκασμό, την ειρωνεία, την εριστική διάθεση. Τα αρνητικά ερεθίσματα επιφέρουν ανάλογες αντιδράσεις. (Παπάνης Ευστρ., 2013, Ο θαμπωμένος καθρέφτης του εαυτού μας).

6. Γίνετε πρότυπα μίμησης

Ο πατέρας και η μητέρα είναι τα πρόσωπα εκείνα που με τις στάσεις, τις αξίες και τις προσδοκίες τους επηρεάζουν καθοριστικά τη διαμόρφωση του χαρακτήρα του παιδιού τους (Πανταζοπούλου, 2010, στο Συμπεριφορά στο σχολείο: Αξιοποιούμε δυνατότητες, αντιμετωπίζουμε προβλήματα. Αθήνα: Γρηγόρη, σ.342).

…..Οι γονείς μου διάβαζαν βιβλία, επισκέπτονταν μουσεία και παρακολουθούσαν θέατρο και κινηματογράφο, όταν τους δινόταν η ευκαιρία. Γι αυτό έχω αποκτήσει κι εγώ αυτή τη συνήθεια………είπε ένας μαθητής.

«Έχουμε δείξει στο παρελθόν ότι οι γονείς που αρχίζουν να κατανοούν πως οι πράξεις τους επηρεάζουν τα παιδιά τους, βελτίωσαν τις δεξιότητές τους, γεγονός που έχει θετικό αντίκτυπο στην προσωπική, κοινωνική και ακαδημαϊκή ζωή των παιδιών τους» δήλωσε ο Δρ. Nowicki (ΠεριοδικόFrontiersinPsychology).

  • Η εναρμόνιση μηνυμάτων-σκέψεων-συναισθημάτων-πράξεων,κοινώς το γνώρισμα της παρρησίας, είναι ένα σημαντικό χαρακτηριστικό που δημιουργεί θετικό κλίμα, διάθεση συνεργασίας και αίσθημα ασφάλειας. Τότε ο λόγος γίνεται αληθινός και αυθεντικός, συνδυάζει σκέψη και πράξη, λόγια και έργα, και τότε έχει τη δύναμη να αλλάζει, να μετασχηματίζει τον κόσμο (Από το βιβλίο του PauloFreire: Η αγωγή του καταπιεζόμενου, 1974, σ.101).
  • Ζητήστε συγνώμη, όταν χρειάζεται, διαχειριστείτε τα συναισθήματά σας, ακούστε με ενδιαφέρον και ενσυναίσθηση τα παιδιά σας. Όταν γίνονται λάθη, δείτε τα ως αξιόλογα σημεία για μάθηση, κρατήστε τις συμφωνίες σας, αποφύγετε την τιμωρία, μην πληγώνετε με λόγια ή έργα, περιμένετε τα καλύτερα για το παιδί σας (αρχή της αυτοεκπληρούμενης προφητείας).

Μαρία Ζαχαρή, καθηγήτρια Βιολογίας, MSc στις «Επιστήμες της αγωγής».

Email: mzachari1@gmail.com